“Claude ile çalışarak”: Levent Alpöge'nin Riemann hipotezi ispatı Lean denetiminden geçti

Anthropic'te çalışan matematikçi Levent Alpöge, 20 Kasım 2026'da Lean ispat dilinde yazılmış bir Riemann hipotezi ispatı yayımladı. Bir gün sonra Lean ve Mathlib toplulukları önermenin ve ispatın doğruluğunu onayladı; matematikçilerin okuyabileceği bir sürüm ise henüz yayımlanmadı.

Riemann zeta fonksiyonunun kritik doğru boyunca -30'dan 30'a kadar reel kısmının (kırmızı) ve sanal kısmının (mavi) grafiği
Grafik: Slonzor / Wikimedia Commons, kamu malı
Bu içerikte
  1. Onay neyi kapsıyor
  2. Henüz açık olanlar
  3. Yapay zekâ olmadan yazılmış bir taslak

1859’da ortaya atılan hipoteze göre zeta fonksiyonunun aşikâr olmayan bütün sıfırlarının reel kısmı 1/2’dir. Asal sayıların ne kadar düzenli dağıldığı da buna bağlı. Harvard Society of Fellows’tan Anthropic’e geçen sayılar kuramcısı Alpöge, sonucu kendi sitesindeki dört sayfalık bir notla duyurdu.

Claude ile çalışarak Riemann Hipotezi'nin bir ispatını bulduğuma inanıyorum. Hatta yöntem kolayca çok daha ileriye uzanıyor, Genelleştirilmiş Riemann Hipotezi denen problemi de çözüyor ve daha fazla zamanla Genişletilmiş Riemann Hipotezi'ni de çözeceğini bekliyorum.

I believe I have, working with Claude, discovered a proof of the Riemann Hypothesis. In fact, the method easily extends much further, resolving the so-called Generalized Riemann Hypothesis, and I expect, with more time, the Extended Riemann Hypothesis too.

Levent AlpögeMatematikçi, Anthropicalpo.ge'deki not, 20 Kasım 2026Editör ekibinin çevirisi

Anlattığına göre argümanın yönünü kendisi belirledi, sona doğru teknik işin büyük kısmını ise Claude üstlendi; bu kısım, Alpöge’nin iyi bilmediğini söylediği alanlara giriyordu. Alpöge yalnızca Lean kodunu yayımladı. Otomatik üretilen yazılı anlatım 250.000 sayfayı aşmıştı.

Onay neyi kapsıyor

Lean FRO ve Mathlib Initiative’in desteklediği ortak açıklamada şöyle deniyor: “Riemann Hipotezi’nin hem önermesinin hem de ispatının doğru olduğunu burada onaylıyoruz.” Kütüphane doğrudan yalnızca Lean’in ortak matematik kütüphanesi Mathlib’e dayanıyor ve hipotezin Mathlib’deki ifadesini ispatlıyor. İki ayrı araç teoremin bu ifadeyle örtüştüğünü doğruladı. İspatı Lean’in çekirdeği, con-leche ve con-ron denetleyicileri ve başka dillerde yazılmış bağımsız denetleyiciler kabul etti. Denetimler, olası zararlı kodun erişemeyeceği, çalıştırılmayan bir dışa aktarım üzerinde yapıldı.

Kendi denetimlerinin sonuçlarını yayımlayan MIT’den Andrew Sutherland kapsama dikkat çekiyor: buradaki genelleştirilmiş hipotez Dirichlet L-fonksiyonları için olanı, genel olarak otomorfik L-fonksiyonları için olanı değil.

Henüz açık olanlar

Lean açıklaması, “bu ispattaki yeni fikirleri açıklamaya yardımcı olacak” çalışmaları beklediğini söylüyor. Hipotez üzerine uzman Brian Conrey AFP’ye ispatın “ciddi biçimde karmaşık göründüğünü” ve “bunu yapmanın daha basit yollarının olacağını” söyledi. Clay Matematik Enstitüsü’nün 1 milyon dolarlık ödülü için ispatın hakemli bir dergide yayımlanması ve iki yıl boyunca incelemeden geçmesi gerekiyor.

Yapay zekâ olmadan yazılmış bir taslak

Stanford’da profesör ve Amerikan Matematik Derneği’nin başkanı olan Vakil, bölümündeki doktora sonrası araştırmacı Masullo’nun taslağını paylaştı. Brian Conrad bu taslağı aylardır inceliyordu.

Tamamen insan işi, yapay zekâ yok. Umut, Brian'ın bir yıl boyunca Alessandro ile çalışıp metni olgunlaştırması, ardından da yeterince kişiye gösterdikten sonra sonucu duyurmaktı.

It is all human, with no AI. The hope was to have Brian work with Alessandro for a year to polish the writing and then announce it after running it by enough people.

Ravi VakilMatematikçi, Stanford Üniversitesi; Amerikan Matematik Derneği başkanıMath 216 blogu, 20 Kasım 2026Editör ekibinin çevirisi

Yaklaşık sekiz saat sonra Vakil, 900 sayfayı aşan taslakta birkaç kişinin yapay zekâ modellerinin yardımıyla bulduğu sorunları bildirdiğini ekledi. İspat stratejisinin doğruluğu konusunda herhangi bir iddiada bulunmuyor.

Alpöge ise argümanı anlamak, “onun hakkında konuşabilmek, onu düzgünce yazmak” için çalışacağını ve ardından daha kısa ispatların geleceğini beklediğini yazıyor.

Bu bölümden diğer yazılar

Tüm içerikler →
Duyuru

Yapay zeka bölümü: içinde ne var, nasıl hazırlanıyor

Kaynaklı ve tarihli yapay zeka haberleri, planları ve fiyatlarıyla araçlar, yapay zeka içeriği kuralları. Bilgiler nereden geliyor, neler yer almıyor.